Chuyện về hàng triệu số phận chật vật vì hộ khẩu, vất vả mưu sinh ở đô thị Trung Quốc

Một buổi tối tiết trời lạnh giá vào tháng 11/2017, anh trở về nhà và được biết chính quyền thành phố đã tuyên bố nhiều tòa nhà trong khu vực anh đang sinh sống không phù hợp để sinh sống, chính vì vậy, những người sống nơi đây có đúng 24 tiếng để chuyển đi nơi khác.

Quyết định di dân mới của chính quyền thành phố Bắc Kinh phải hứng chịu nhiều chỉ trích. Rất nhiều gia đình trẻ phải dọn đi, họ quay về những thị trấn, làng mạc nơi họ được sinh ra trước đây. Thế nhưng anh Wang và vợ anh không chấp nhận làm như vậy, họ sợ hãi với viễn cảnh trở về và không có việc làm, họ không có kinh nghiệm hay nguyện vọng muốn làm nông trở lại.

Vì vậy, thay vì rời khỏi Bắc Kinh, họ tìm đến một khu vực khác ở Bắc Kinh và bắt đầu tất cả lại từ đầu. Tiền thuê nhà ở chỗ mới cao hơn chỗ cũ, anh cho biết anh không có đồng tiền tiết kiệm nào, thế nhưng chừng nào vẫn còn có việc làm, anh sẽ vẫn ở lại thành phố càng lâu càng tốt. Anh sẽ chỉ rời đi nếu anh muốn, chứ không phải do chịu sức ép, anh chia sẻ.

Anh Wang thuộc về thế hệ những người Trung Quốc ra đi từ những miền quê lên thành phố làm việc. Tại Trung Quốc 40 năm qua, hàng trăm triệu người đã làm như vậy. Thế nhưng khó khăn ở mỗi thời điểm khác nhau, những người thuộc thế hệ sau như anh Wang đối diện với nhiều khó khăn hơn so với thế hệ đi trước. Nhưng cũng vì thế, mà họ có khả năng chịu đựng tốt hơn.

Những thế hệ người trẻ sau này sinh ra trong thời kỳ Trung Quốc đã cải tổ kinh tế. Khác với thế hệ cha mẹ của họ, họ chưa bao giờ làm việc trên đồng ruộng. Cũng khác với cha mẹ mình, họ chú trọng nhiều hơn đến việc phát triển cá nhân chứ không chỉ còn quan tâm đơn thuần đến các nhu cầu căn bản.

Theo một nghiên cứu được công bố năm 2009, thế hệ mới có thể được tóm gọn lại trong một câu: Họ không còn chấp nhận làm những công việc bẩn thỉu nhất, họ không còn đủ căn cơ tiết kiệm để có tiền gửi về nhà và không còn kiếm đủ tiền để kết hôn.

Ngoài ra, những người nhập cư mới còn có một số đặc điểm nổi bật khác. Giống như cha mẹ mình, họ không được học hành tử tế. Họ gặp khó trong kết hôn bởi rất khó để kiếm được những người phụ nữ tương đồng về hoàn cảnh có thể kết hôn được. Họ kiếm được mức lương thấp và ít nhiều phải chịu sự kỳ thị trong đối xử ở thành phố. Giấc mơ an cư lạc nghiệp ở thành phố của họ gặp khó bởi chi phí cuộc sống quá cao, cấu trúc nhân khẩu học thay đổi và một số yếu tố khác.

Cho đến nay, chưa có nhiều sự thay đổi. 9 năm trước đây, tạp chí Journal of Economic Research từng cho rằng những người nhập cư chỉ như người qua đường tại các thành phố. Họ đến từ vùng nông thôn và số phận rồi sẽ lại đưa họ về nông thôn.

Nhiều những người trong thế hệ mới được học hành tại các miền quê, sống cuộc sống xa bố mẹ. Bố mẹ họ phải làm việc ở các thành phố. Theo nghiên cứu của Đại học Thượng Hải, những đứa trẻ phải học xa bố mẹ thường học kém hơn và dễ chịu tổn thương tâm lý hơn. Thế nhưng ngay cả như vậy, bố mẹ của các em cũng không còn lựa chọn khác, đơn giản vì họ không có tiền.

Thế nhưng thế hệ mới cảm thấy xa lạ với nông thôn kể cả cuộc sống ở thành phố của họ phải đối diện với chi phí cuộc sống cao, chế độ hộ khẩu và sự phân biệt đối xử. Họ xa lạ với nông thôn và quá khó khăn ở thành phố, các nhà nghiên cứu kết luận họ thực sự là những người bị đẩy ra bên lề.

TRUNG MẾN